Khi kẹt xe, ngập nước hay thủ tục hành chính quá tải, trí tuệ nhân tạo (AI) đang được kỳ vọng trở thành "bộ não" điều hành, đưa đô thị thông minh trở lại đúng bản chất: lấy người dân làm trung tâm.
Kẹt xe, ngập nước, ô nhiễm môi trường, quá tải dịch vụ công hay những thủ tục hành chính còn mất nhiều thời gian... là những bài toán mà hầu hết các đô thị lớn đều đang đối mặt. Trong tương lai không xa, trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng sẽ không chỉ hỗ trợ giải quyết từng vấn đề riêng lẻ mà còn trở thành "bộ não" giúp vận hành toàn bộ thành phố một cách thông minh, hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm.
Đó là thông điệp nổi bật được các chuyên gia chia sẻ tại Hội thảo công bố Báo cáo phân tích xu hướng công nghệ "Xu hướng ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo cho đô thị thông minh" do Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TPHCM (SIHUB) tổ chức sáng 9/7.
Không chỉ là nơi công bố một báo cáo nghiên cứu, hội thảo còn tạo diễn đàn kết nối giữa cơ quan quản lý, giới khoa học, doanh nghiệp và nhà đầu tư nhằm nhận diện những xu hướng AI mới nhất trên thế giới, từ đó thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đưa các giải pháp AI vào thực tiễn phát triển đô thị.
Phát biểu tại hội thảo, bà Đặng Thị Luận, Giám đốc SIHUB, cho biết trên thế giới hiện đã có hơn 29.000 sáng chế liên quan đến AI phục vụ đô thị thông minh. Những công nghệ nổi bật tập trung vào thị giác máy tính, xử lý ngôn ngữ tự nhiên, phân tích dữ liệu, dự báo và hỗ trợ ra quyết định, được ứng dụng rộng rãi trong giao thông, y tế, năng lượng, quản lý tài nguyên, trung tâm điều hành đô thị và nhiều lĩnh vực khác.
Bà Đặng Thị Luận, Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TPHCM cho biết mục đích hội thảo - Ảnh: Ngọc Phượng
Theo bà Luận, việc phân tích xu hướng công nghệ từ dữ liệu sáng chế quốc tế sẽ giúp các cơ quan quản lý, trường đại học và doanh nghiệp Việt Nam nhận diện những lĩnh vực đang phát triển mạnh, những công nghệ có tiềm năng ứng dụng cao cũng như các chủ thể đang dẫn dắt xu hướng đổi mới sáng tạo trên thế giới.
Ở Việt Nam, AI cho đô thị thông minh cũng đang có những bước phát triển đáng chú ý với 133 sáng chế và giải pháp hữu ích được đăng ký bảo hộ cùng 45 đề tài nghiên cứu khoa học đã được triển khai. Đây được xem là nền tảng quan trọng để đẩy nhanh quá trình ứng dụng AI vào quản trị đô thị trong thời gian tới.
Bà Đặng Thị Kim Nhung, chuyên viên phân tích thông tin SIHUB trình bài tham luận về xu hướng úng dụng AI cho đô thị thông minh - Ảnh: Ngọc Phượng
Theo bà Đặng Thị Kim Nhung, chuyên viên phân tích thông tin SIHUB, AI đang trở thành động lực quan trọng giúp các đô thị giải quyết hiệu quả những bài toán về giao thông, môi trường, y tế, năng lượng và dịch vụ công. Đối với TP.HCM - đô thị có quy mô dân số và hoạt động kinh tế lớn nhất cả nước - AI được kỳ vọng sẽ góp phần xây dựng mô hình quản trị hiện đại, minh bạch và phục vụ người dân tốt hơn.
Tuy nhiên, theo PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TPHCM, đô thị thông minh không chỉ đơn giản là đưa AI vào từng lĩnh vực. Điều quan trọng hơn là xây dựng một hệ thống điều hành thống nhất để kết nối mọi dữ liệu và hoạt động của thành phố.
PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TPHCM) chia sẻ hiện trạng và triển vọng ứng dụng AI trong quản lý đô thị thông minh - Ảnh: Ngọc Phượng
Ông ví hệ thống này giống như hệ điều hành trên điện thoại thông minh. Nếu trước đây mỗi ứng dụng hoạt động độc lập thì trong đô thị thông minh, tất cả dữ liệu về giao thông, y tế, môi trường hay hạ tầng đều cần được kết nối trên cùng một nền tảng. Khi đó, AI sẽ trở thành công cụ hỗ trợ phân tích dữ liệu, dự báo và đưa ra các quyết định điều hành nhanh chóng, chính xác hơn.
Một trong những minh chứng rõ nét cho hướng đi này là dự án xây dựng trợ lý AI cho lĩnh vực hành chính công TPHCM do Sở Khoa học và Công nghệ TPHCM tài trợ.
PGS.TS Ngô Minh Vũ, Giám đốc Chương trình đào tạo thị trường chứng khoán, Trường Đại học Kinh tế TPHCM giới thiệu về AI được xây dựng trên kiến trúc Graph-based RAG - Ảnh: Ngọc Phượng
Theo PGS.TS Ngô Minh Vũ, Giám đốc Chương trình đào tạo thị trường chứng khoán, Trường Đại học Kinh tế TPHCM, hệ thống không hoạt động như các chatbot AI phổ thông mà được xây dựng trên kiến trúc Graph-based RAG, kết hợp mô hình ngôn ngữ lớn với đồ thị tri thức và nhiều tác tử AI để kiểm chứng thông tin từ các văn bản pháp luật hiện hành.
Nhờ đó, hệ thống có thể hạn chế tình trạng AI tạo thông tin sai lệch, tự động cập nhật các văn bản mới, truy xuất nguồn gốc câu trả lời và hỗ trợ cán bộ cũng như người dân tra cứu quy định, soạn thảo văn bản, điền biểu mẫu hay tư vấn song ngữ Việt - Anh. Kết quả thử nghiệm cho thấy trợ lý AI đạt khoảng 95% độ chính xác về nội dung, cho thấy tiềm năng lớn trong cải cách hành chính và chuyển đổi số của thành phố.
Ngoài ra, hội thảo còn có thêm nhiều giải pháp thực địa khác. Giải pháp "Hệ thống giám sát thông minh ứng dụng công nghệ AI và Big Data - TriS" do TS. Dương Ngọc Hiếu, Phó giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Điện toán, Trường ĐH Bách khoa, Đại học Quốc gia TPHCM trình bày đang được triển khai tại Công an TPHCM và Sở Xây dựng TPHCM. Điểm khác biệt của TriS không chỉ ghi hình như camera truyền thống, AI có thể phân tích dữ liệu hình ảnh, tự động phát hiện các hành vi vi phạm như vượt đèn đỏ, đi sai làn, đi ngược chiều, leo vỉa hè và nhận diện biển số phương tiện. Giải pháp này cũng góp phần nâng cao hiệu quả quản lí trật tự đô thị.
Không chỉ về giao thông mà vấn đề ngập nước cũng đang được quan tâm mỗi khi mùa mưa đến. Trong đó, dự báo sớm được xem là chìa khóa để thành phố chủ động ứng phó. ThS. Lê Ngọc Quyền, Phó giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Bắc Bộ (Nguyên Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ) đã giới thiệu mô hình kết hợp giữa công nghệ thủy lực truyền thống và AI.
Nhóm nghiên cứu đã sử dụng mô hình thủy lực MIKE FLOOD để xây dựng 1.188 kịch bản mưa - triều, tạo bộ dữ liệu với hơn 70.000 điểm ngập phục vụ huấn luyện AI.
Trên nền dữ liệu này, thuật toán Random Forest được sử dụng để dự báo nhanh mức độ ngập trong nhiều điều kiện khác nhau. Kết quả thời gian tính toán giảm từ 3 giờ xuống còn 20 giây, nhanh hơn 500 lần so với phương pháp truyền thống.
Hệ thống còn tích hợp công nghệ dự báo mưa cực ngắn bằng mạng học sâu RainNet, kết hợp mô hình dự báo số trị. Kết quả thử nghiệm cho thấy sai số dự báo lượng mưa trong khoảng 20-30 phút trước khi mưa xảy ra giảm tới 71%.
Dữ liệu cảnh báo còn được hiển thị trên nền tảng WebGIS và ứng dụng di động. Khi phát hiện nguy cơ ngập, hệ thống có thể gửi cảnh báo đến người dân. Đồng thời hỗ trợ cơ quan quản lí chủ động vận hành trạm bơm, điều tiết giao thông và triển khai các phương án ứng phó.
Theo các chuyên gia, AI sẽ không thay thế con người trong quản lý đô thị nhưng sẽ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực để chính quyền ra quyết định nhanh hơn, chính xác hơn và phục vụ người dân tốt hơn. Đó cũng là mục tiêu mà TPHCM đang hướng tới khi từng bước xây dựng hạ tầng dữ liệu, phát triển các nền tảng AI và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, tạo nền móng cho một đô thị thông minh, hiện đại và phát triển bền vững.