Trong quá trình hướng tới mục tiêu trở thành đô thị thông minh, TP Hồ Chí Minh đang đứng trước nhiều thách thức của một siêu đô thị như ùn tắc giao thông, ngập nước, áp lực lên hệ thống y tế, khối lượng thủ tục hành chính ngày càng lớn và yêu cầu quản trị dựa trên dữ liệu.
Những công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) được giới thiệu tại Hội thảo chuyên sâu "Xu hướng ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo cho đô thị thông minh" do Sở Khoa học và Công nghệ TP Hồ Chí Minh chỉ đạo, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo TP Hồ Chí Minh (SIHUB) tổ chức sáng 9/7, cho thấy AI không còn là một xu hướng công nghệ của tương lai mà đang mở ra nhiều giải pháp cụ thể để giải quyết các bài toán phát triển của Thành phố.
ThS. Đặng Thị Luận – Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu tại sự kiện
Muốn đô thị thông minh, trước hết phải có dữ liệu thông minh
Đô thị thông minh không chỉ được tạo nên bởi các ứng dụng công nghệ hiện đại, mà trước hết cần một nền tảng dữ liệu đủ lớn, đủ chính xác và có khả năng kết nối giữa các cơ quan quản lý. Nếu dữ liệu vẫn tồn tại rời rạc ở từng đơn vị, AI sẽ khó phát huy hết khả năng phân tích, dự báo và hỗ trợ ra quyết định.
Đây cũng là điểm chung trong nhiều tham luận tại hội thảo. Theo báo cáo "Xu hướng ứng dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo cho đô thị thông minh trên cơ sở số liệu sáng chế quốc tế" do bà Đặng Thị Kim Nhung, chuyên viên phân tích thông tin của SIHUB trình bày, cơ sở dữ liệu sáng chế WIPS Global hiện ghi nhận hơn 29.000 sáng chế liên quan đến AI trong lĩnh vực đô thị thông minh. Các sáng chế tập trung vào nhiều lĩnh vực như giao thông, năng lượng, quản lý đô thị, y tế, an ninh và dịch vụ công.
Bà Đặng Thị Kim Nhung – Chuyên viên phân tích thông tin, Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Thành phố Hồ Chí Minh trình bày báo cáo
Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng sáng chế mà còn ở xu hướng phát triển công nghệ. AI đang được ứng dụng ngày càng nhiều để giải quyết các bài toán thực tiễn của đô thị thay vì chỉ dừng lại ở nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Các công nghệ như thị giác máy tính, xử lý ngôn ngữ tự nhiên, phân tích dự báo hay tối ưu hóa ra quyết định đã được tích hợp vào nhiều hệ thống quản lý giao thông, điều hành trung tâm đô thị, giám sát năng lượng và chăm sóc sức khỏe.
Đối với TP Hồ Chí Minh, kho dữ liệu sáng chế này có ý nghĩa như một nguồn tham khảo quan trọng trong quá trình lựa chọn công nghệ. Thay vì phải bắt đầu từ đầu, các cơ quan nghiên cứu, doanh nghiệp và nhà quản lý có thể tham khảo những giải pháp đã được kiểm chứng trên thế giới để lựa chọn hướng phát triển phù hợp với điều kiện thực tế của Thành phố, rút ngắn thời gian nghiên cứu và giảm chi phí thử nghiệm.
Ở góc độ triển khai, PGS.TS Phạm Trần Vũ, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa (ĐHQG-HCM) cho rằng, điều quan trọng không chỉ là ứng dụng AI vào từng lĩnh vực riêng lẻ mà là xây dựng được một nền tảng điều hành đô thị thống nhất (Urban Operating System). Đây sẽ là hạ tầng kết nối dữ liệu giữa các sở, ngành và các hệ thống kỹ thuật của Thành phố, tạo điều kiện để AI phân tích dữ liệu theo thời gian thực, hỗ trợ dự báo và đưa ra các quyết định điều hành chính xác hơn.
Nếu trước đây mỗi lĩnh vực vận hành với các hệ thống dữ liệu rời rạc, thì mô hình này hướng tới việc hình thành một hệ sinh thái dữ liệu dùng chung, nơi thông tin về giao thông, quy hoạch, môi trường, dân cư hay hạ tầng kỹ thuật có thể được chia sẻ và khai thác đồng bộ. Đây được xem là nền móng quan trọng để TP Hồ Chí Minh tiến tới quản trị đô thị bằng dữ liệu thay vì dựa chủ yếu vào kinh nghiệm như trước.
Từ quản lý bị động đến điều hành chủ động
Một trong những giá trị lớn nhất của AI là giúp chính quyền chuyển từ xử lý sự cố sang dự báo và phòng ngừa. Thay vì chỉ phản ứng khi vấn đề đã xảy ra, các hệ thống AI có thể phát hiện sớm dấu hiệu bất thường, hỗ trợ cơ quan quản lý đưa ra quyết định nhanh và chính xác hơn.
Theo TS Dương Ngọc Hiếu, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Điện toán (Đại học Bách khoa), hệ thống giám sát thông minh ứng dụng AI và Big Data có khả năng phân tích dữ liệu từ mạng lưới camera theo thời gian thực để phát hiện các tình huống bất thường như ùn tắc giao thông, tai nạn hoặc sự cố an ninh. Khi được kết nối với trung tâm điều hành, những cảnh báo này sẽ giúp lực lượng chức năng chủ động điều tiết giao thông, xử lý sự cố và hạn chế nguy cơ ảnh hưởng trên diện rộng.
Khả năng dự báo của AI cũng được kỳ vọng tạo ra bước chuyển trong công tác phòng, chống ngập - một trong những vấn đề kéo dài nhiều năm tại TP Hồ Chí Minh.
ThS. Lê Ngọc Quyền – Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Bắc Bộ, nguyên Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Nam Bộ
Tại hội thảo, ThS Lê Ngọc Quyền, Phó Giám đốc Đài Khí tượng Thủy văn Bắc Bộ, giới thiệu hệ thống cảnh báo sớm ngập lụt đô thị ứng dụng AI. Hệ thống sử dụng thuật toán để phân tích đồng thời dữ liệu khí tượng, thủy văn, lượng mưa và địa hình nhằm dự báo vị trí, thời gian và mức độ ngập trước khi xảy ra.
Giải pháp đã được triển khai thử nghiệm tại khu vực Thành phố Thủ Đức và bước đầu cho thấy khả năng hỗ trợ cơ quan quản lý chủ động điều phối giao thông, vận hành các công trình chống ngập và cảnh báo sớm cho người dân. Nếu tiếp tục được mở rộng, đây có thể trở thành một trong những công cụ quan trọng giúp TP Hồ Chí Minh nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm thiểu thiệt hại do mưa lớn, triều cường.
Không chỉ trong quản lý hạ tầng, AI còn mở ra cơ hội cải thiện chất lượng dịch vụ công.
Theo PGS.TS Ngô Minh Vũ, Giám đốc Chương trình đào tạo Thị trường chứng khoán (Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh), việc ứng dụng mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) để xây dựng trợ lý AI cho khu vực hành chính công có thể hỗ trợ cán bộ tra cứu văn bản, tổng hợp thông tin, soạn thảo tài liệu và xử lý các tác vụ mang tính lặp lại.
Nếu được triển khai phù hợp, các trợ lý AI sẽ góp phần giảm thời gian xử lý hồ sơ, nâng cao năng suất làm việc của đội ngũ cán bộ, đồng thời giúp người dân và doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công thuận tiện hơn thông qua các hệ thống tư vấn và hỗ trợ trực tuyến.
Trong lĩnh vực y tế, AI cũng được kỳ vọng góp phần giảm áp lực cho hệ thống khám chữa bệnh của Thành phố. Theo TS Trần Tùng, Giám đốc Tư vấn Giải pháp Chuyển đổi số Y tế (Công ty TNHH Hệ thống Thông tin FPT), các công nghệ như bệnh án điện tử, hồ sơ sức khỏe điện tử, AI hỗ trợ quyết định lâm sàng và trợ lý AI cho nhân viên y tế đang từng bước thay đổi quy trình vận hành tại các cơ sở khám chữa bệnh.